Prosta linia, nie pierścień
W przeciwieństwie do Szwajcarskiego Źródła Światła SwissFEL jest prosty. Ma około 740 metrów długości i cztery części: inżektor ze źródłem elektronów, akcelerator liniowy, ciąg undulatorów i stanowiska eksperymentalne.
Stoi w lesie po stronie Würenlingen, na drugim brzegu Aary, tuż obok reszty PSI. Inżektor, tunel akceleratora i hala undulatorów są pod ziemią, na podłożu żwirowym, za ścianami wystarczająco grubymi, by chronić przed promieniowaniem; zasilacze i sterowanie mieszczą się w pięciu budynkach technicznych nad tunelem.
Jak powstają błyski
Błysk światła laserowego wybija elektrony z metalowej płytki. Akcelerator liniowy nadaje im energię, jaką elektron zyskałby, przechodząc przez napięcie 6 miliardów woltów. Elektrony przelatują przez 12 undulatorów, każdy z 1060 magnesami, na łącznej długości 60 metrów. Magnesy zmuszają je do ruchu po falistym torze, a wysyłane przez nie promieniowanie rentgenowskie wzmacnia się lawinowo.
Powstaje błysk trwający od 1 do 60 femtosekund. Femtosekunda to jedna milionowa jednej miliardowej sekundy.
Filmy z chemii
Ponieważ błyski są tak krótkie, badacze mogą robić zdjęcia pośrednich etapów reakcji chemicznej: reakcję uruchamia się laserem i fotografuje w kolejnych chwilach, klatka po klatce. PSI wymienia też strukturę dużych cząsteczek biologicznych, ważną dla nowych leków, oraz związek struktury elektronowej z atomową w materiałach.
Aramis i Athos
Lokalizację SwissFEL zatwierdzono w 2011 roku, kamień węgielny położono w 2013 roku, a urządzenie zainaugurowano w 2016 roku. Hale eksperymentalne obsługują dwie linie, Aramis i Athos, i mają miejsce na sześć. Pierwsza, Aramis, rozpoczęła regularną pracę w styczniu 2019 roku.
Źródła
Źródła sprawdzone: 3 listopada 2026