Protony przeciw nowotworom

Dlaczego protony

Protony oddają większość energii na głębokości, która zależy od ich energii i od materiału, przez który przechodzą. Dobierając energię, można sprawić, by wiązka działała na głębokości guza, oszczędzając zdrowe tkanki przed nim i za nim.

W PSI protony przyspiesza specjalny cyklotron medyczny COMET do energii 250 MeV. Urządzenie zwane degraderem spowalnia potem wiązkę tak, by jej energia odpowiadała głębokości guza, a próżniowa linia przesyłowa doprowadza ją do stanowiska terapii w mniej niż tysięczną część sekundy.

Nowotwory oka od 1984 roku

Wszystko zaczęło się od fizyki cząstek. W latach 70. badacze w poprzedniku PSI, Szwajcarskim Instytucie Badań Jądrowych, próbowali stosować w radioterapii piony; w latach 80. zainteresowanie przesunęło się na protony. W marcu 1984 roku w PSI po raz pierwszy napromieniono protonami pacjentów z nowotworami oka – było to pierwsze takie leczenie w Europie Zachodniej.

Stanowisko do leczenia oka, OPTIS, stworzyli fizyk PSI Charles Perret i onkolog okulista Leonidas Zografos ze szpitala okulistycznego Jules-Gonin w Lozannie, przenosząc metodę wypróbowaną wcześniej w Bostonie. Jego następca, OPTIS2, działa od 2010 roku. PSI podaje ponad 8400 terapii nowotworów oka od 1984 roku.

Skanowanie wiązką

25 listopada 1996 roku w PSI po raz pierwszy na świecie leczono pacjenta metodą skanowania wiązką punkt po punkcie (spot scanning), opracowaną w PSI. Zamiast kształtować szeroką wiązkę, prowadzi się wąską wiązkę przez guz punkt po punkcie. Zanim zastosowano ją u ludzi, wypróbowano ją w weterynarii: pierwszym pacjentem PSI leczonym tą techniką był w 1994 roku pies.

Od 1996 roku w PSI leczono ponad 2600 pacjentów z nowotworami położonymi głęboko w ciele, w tym ponad 900 dzieci i nastolatków.

Stanowiska terapii

Nowotwory położone głęboko leczy się na stanowiskach Gantry 2 i Gantry 3; na tych stanowiskach guz można napromieniać z dowolnego kierunku. Gantry 2 to konstrukcja własna PSI, która pozwala leczyć także guzy przesuwające się przy oddychaniu. Gantry 3, zbudowane we współpracy naukowej z firmą Varian Medical Systems, otwarto w 2018 roku. Starsze Gantry 1 służy dziś do badań. Nowotwory oka leczy się na stanowisku OPTIS2.